Alüminyum Alaşım Kodları ne anlama geliyor?
Alüminyum levha veya profil alırken gördüğünüz 6061, 7075, 5083 gibi numaralar rastgele değildir: ilk hane alaşımın hangi elementle güçlendirildiğini söyler. Bu rehber; kod sistemini, temper kısaltmalarını (-T6, -O), serileri, 6061 ile 7075'in kimya ve sertlik farkını ve CNC işleme açısından ne anlama geldiğini anlatır.
📑 İçindekiler
1. Hızlı Özet
Dövme alüminyum alaşımlar (levha, profil, çubuk) 4 haneli bir kodla adlandırılır. Sistem, ANSI/AA (Aluminum Association) standardına dayanır ve tüm dünyada aynıdır. Kodun ilk hanesi alaşımın ana elementini söyler; sonrasındaki sayılar o element ailesi içindeki spesifik reçeteyi gösterir.
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Kod ne söyler? | İlk hane ana alaşım elementini: 6xxx = Mg+Si, 7xxx = Zn gibi |
| Temper ne söyler? | Tire sonrası (-T6, -O) ısıl işlem/sertleştirme durumunu |
| En yaygın CNC alaşımı? | 6061 — dengeli mukavemet + mükemmel işlenebilirlik + kaynak |
| En sert/yüksek mukavemetli? | 7075 — ~150 HB (6061 ≈ 95 HB), havacılık sınıfı |
| CNC için hangisi kolay? | 6061: temiz talaş, az uç aşınması · 7075: sert, ucu daha çok aşındırır |
| 7075 kaynaklanır mı? | Genelde hayır — yüksek Cu/Zn kaynakta çatlatır; 6061 kaynaklanır |
2. Kod Sistemi Nasıl Okunur?
4 haneli kodun (ör. 6061) her hanesi bir anlam taşır:
- 1. hane — ana element / seri: 1 = saf alüminyum, 2 = bakır, 3 = manganez, 4 = silisyum, 5 = magnezyum, 6 = magnezyum+silisyum, 7 = çinko, 8 = diğer.
- 2. hane — varyasyon: "0" orijinal reçete; 1–9 ise o alaşımın modifiye edilmiş sürümü.
- 3. ve 4. hane — spesifik alaşım: Aile içindeki belirli reçeteyi ayırt eder (6061 vs 6063 gibi).
Bu sistemi bilmek, bir alaşımı hiç görmeden size ön bilgi verir: 7xxx gördüyseniz yüksek mukavemet bekleyin, 5xxx gördüyseniz korozyon direnci bekleyin. Tam değerler için her alaşımın kompozisyon tablosuna bakmak gerekir; kod yalnızca "aile"yi sabitler.
3. Temper Kodları: -T6, -T651, -O Ne Demek?
Alaşım kodu + tire + temper: 6061-T6. Temper, malzemenin hangi ısıl işlem/sertleştirme yolundan geçtiğini söyler ve mekanik özellikleri belirler. Sık görülenler:
| Temper | Anlamı | Özellik |
|---|---|---|
| -O | Tavlanmış (annealed) — en yumuşak hâl | Maksimum şekillendirilebilirlik, düşük mukavemet |
| -T4 | Çözeltiye alma + doğal yaşlandırma | Orta mukavemet; işlenmeden önce yaygın |
| -T6 | Çözeltiye alma + yapay yaşlandırma | Yüksek mukavemet; 6xxx/7xxx'te standart sertlik |
| -T651 | T6 + gerilim giderme (stress relief) | İşlendikten sonra daha az eğilme/bükülme — CNC plakası için ideal |
| -H32 | Soğuk işlem + stabilize (5xxx gibi) | Isıl işlemsiz serilerde sertlik bu yolla gelir |
4. Seri Seri Alüminyum: 1xxx → 8xxx
Her serinin "kişiliği" ana elementten gelir. Isıl işlemle sertleşme (heat-treatable) özelliği de seriye bağlıdır — bu, CNC'de kullanacağınız bloğun hangi temperde bulunabileceğini belirler.
| Seri | Ana element | Isıl işlem? | Karakteri ve tipik kullanımı |
|---|---|---|---|
| 1xxx | Saf Al (≥%99) | Hayır | Mükemmel iletkenlik/korozyon, düşük mukavemet — elektrik iletkeni, kimya ekipmanı |
| 2xxx | Bakır (Cu) | Evet | Yüksek mukavemet (2024 gibi), havacılık; korozyon/kaynak zayıf. 2011 = kolay işlenen "free-machining" |
| 3xxx | Manganez (Mn) | Hayır | İyi şekillendirme, orta mukavemet — içecek kutusu, panel, çatı, tava |
| 4xxx | Silisyum (Si) | Kısmen | Düşük erime — kaynak dolgu teli (4043), döküm alaşımları |
| 5xxx | Magnezyum (Mg) | Hayır | En iyi korozyon + kaynak (5052, 5083) — denizcilik, basınçlı tank, gövde |
| 6xxx | Magnezyum + Silisyum | Evet | Dengeli: mukavemet + kaynak + işlenebilirlik (6061, 6063, 6082) — genel yapısal, CNC'nin çalış atı |
| 7xxx | Çinko (Zn) | Evet | En yüksek mukavemet (7075) — havacılık, motorspor, kalıp; kaynak yok |
| 8xxx | Diğer (Li vb.) | Değişir | Özel alaşımlar — folyo, havacılık lityum alaşımları |
5. Derin Kıyas: 6061 vs 7075
CNC dünyasında en çok sorulan kıyas budur: 6061 mi, 7075 mi? Fark, kimyada başlar ve sertliğe/mukavemete yansır.
| Özellik | 6061-T6 | 7075-T6 |
|---|---|---|
| Seri / ana element | 6xxx · Mg + Si | 7xxx · Zn (+Cu, Mg) |
| Kimya (yaklaşık) | Mg 0,8–1,2 · Si 0,4–0,8 · Cu 0,15–0,4 · Cr 0,04–0,35 | Zn 5,1–6,1 · Mg 2,1–2,9 · Cu 1,2–2,0 · Cr 0,18–0,28 |
| Sertlik (Brinell) | ~95 HB | ~150 HB (%50+ daha sert) |
| Çekme mukavemeti | ~310 MPa | ~540–572 MPa (neredeyse 2 katı) |
| İşlenebilirlik | Mükemmel — temiz talaş, az uç aşınması | Orta — sert, ısınır, ucu daha çok aşındırır |
| Kaynak | Kaynaklanır (doğru dolgu teliyle) | Genelde kaynaklanmaz — çatlar |
| Korozyon | İyi | Orta (Cu+Zn; yüzey işlemi önerilir) |
| Anodize tepkisi | Düzgün sonuç | İyi ama süreç optimizasyonu ister |
| Fiyat | Ekonomik | Daha pahalı |
6. Hangisi Ne İçin Kullanılır?
| Alaşım | Nerede kullanılır? |
|---|---|
| 6061 | Braket, makine parçası, elektronik kasa, ısı emici, deniz bağlantıları, bisiklet kadrosu, genel yapısal — CNC prototip ve imalatın standardı |
| 6063 | Ekstrüzyon profili (pencere, railing, mimari) — dekoratif yüzey |
| 6082 | 6xxx ailesinde daha yüksek mukavemet — köprü, kiriş, ağır yapısal profil |
| 7075 | Uçak yapısal parçası, motorspor süspansiyonu, bisiklet gidon/maşa, ateşli silah, dağcılık ekipmanı, kalıp plakası, yüksek mukavemetli bağlantı |
| 2024 | Havacılık yapısal (kanat, gövde) — yüksek mukavemet, korozyona hassas |
| 5052 | Denizcilik, yakıt tankı, sac bükme — iyi korozyon + şekillendirme |
| 5083 | Ağır denizcilik, basınçlı tank, gemi gövdesi — 5xxx'in en güçlüsü |
| 3003 | Genel sac işi, mutfak eşyası, ısı değiştirici — kolay şekillenir |
| 2011 | "Free-machining" — otomatik tezgâhta yüksek talaşlı işleme (bağlantı elemanı) |
7. CNC İşleme Açısından Farklar
CNC'de farkı yaratan şey sertlik değil, sertliğin talaş kaldırmaya etkisidir:
- 6061: Kesiciyi "ıssırmaz"; temiz, kıvrımlı talaş verir. Yüksek devir + yüksek ilerleme rahat kullanılır; yüzey kalitesi mükemmeldir. Yapışmayı önlemek için parlak karbür uç + hafif yağlama yeterlidir.
- 7075: Daha sert ve "diri"dir; keskin (tercihen parlak/kaplamalı) karbür uç ve iyi yağlama ister. Raptorex Mini V2, 7075'i ~1.500 mm/dk ilerleme ve 0,25 mm paso ile rahatça işler; fark 6061'e göre uç aşınmasının bir miktar daha hızlı olmasıdır.
- Diğer seriler: 2xxx/2011 yüksek hızda işlenmek için tasarlanmıştır; 5xxx yumuşaktır ama "yapışkan" olabilir — keskin uç ve yağlama şart. 1xxx/3xxx çok yumuşak olduğundan talaş "bürr" oluşturabilir.
8. Raptorex ile Alüminyum İşleme
Raptorex serisinde hangi alaşımı seçeceğiniz, iş mili gücünüze göre değil hız ve paso tercihinize göre değişir — "güç farkı = süre farkı" kuralı burada da geçerlidir:
| Makine | 6061 | 7075 |
|---|---|---|
| Mini V2 | Rahat — ~1.500 mm/dk, 0,25 mm paso; tek ağızlı parlak karbür + sprey | Rahat — ~1.500 mm/dk, 0,25 mm paso ile keser |
| Mini V3 | Daha rahat — 500 W ile daha derin paso | Daha rahat — 7075 dahil, 500 W ile |
| Pro / Pro V2 | Hızlı ve derin paso | Rahat — daha büyük uç ve derin paso ile |
9. Sık Sorulanlar
- Alüminyum kodlarındaki ilk sayı ne anlama geliyor? Ana alaşım elementini: 6 = magnezyum+silisyum, 7 = çinko, 5 = magnezyum vb. Gerisi o aile içindeki reçeteyi belirler.
- 6061 ile 7075 arasındaki fark ne? Kimya: 6061 Mg+Si, 7075 Zn ağırlıklı. Sonuç: 7075 ~2 kat çekme mukavemeti ve ~%50 daha fazla Brinell sertliği; ama kaynaklanmaz, işlemesi zor ve pahalıdır.
- CNC için hangi alüminyumu seçmeliyim? Genel prototip/parça için 6061-T6 veya -T651: işlemesi kolay, sonuç temiz. Yüksek mukavemet kritikse (ince ama güçlü parça, kalıp) 7075-T6/T651.
- 7075 kaynak yapılabilir mi? Pratikte hayır — yüksek bakır/çinko içeriği kaynakta çatlamaya yol açar. Kaynak gereken tasarımda 6061 veya 5xxx kullanın.
- -T6 ile -T651 farkı ne? T651, T6'ya ek olarak gerilim giderme uygulanmış haldir; CNC'de işlendikten sonra daha az eğilir/bükülür. Plaka/blok işlerken T651 tercih edilir.
- 7075 işlenir mi yoksa çok mu sert? İşlenir — hem endüstride hem masaüstü CNC'de rutindir. Raptorex Mini V2, 7075'i ~1.500 mm/dk ilerleme ve 0,25 mm paso ile rahatça keser; yeter ki keskin karbür uç ve sprey yağlama kullanın.
- "Uçak alüminyumu" hangisi? Genelde 7075 kastedilir (havacılık yapısal parçaları). 2024 de havacılıktadır. İkisi de kaynak sevmez.
- Alüminyumda neden yağlama gerekir? Alüminyum kesiciye yapışır (BUE); yağlama/alkol bu yapışmayı önler, yüzeyi temiz tutar ve uç ömrünü uzatır.
Kaynakça
Referanslar ve ileri okuma
- NIST / ABD Enerji Bakanlığı — Understanding Wrought and Cast Aluminum Alloy Designations (PDF)
- ESAB — Understanding the Aluminum Alloy Designation System
- ThomasNet — 6061 Aluminum vs. 7075 Aluminum — Differences in Properties, Strength and Uses
- Metal Supermarkets — What are the Differences Between 6061 & 7075 Aluminum?
- Kloeckner Metals — Comparing 7075 Aluminum vs 6061
- SAE J993 — Designation System for Wrought Aluminum (standart referansı)
Not: Kompozisyon ve mekanik değerler yaygın ticari verilere dayanır; tedarikçi sertifikası her zaman esas alınmalıdır. Sertlik/mukavemet değerleri tempere ve üretim yöntemine göre ± değişebilir.
İlgili konular
🔗 Hangi Makine, Hangi Malzemeyi, Nasıl Keser? — alaşıma özel uç + devir + ilerleme + paso tabloları
🔗 Metal Kesiminde Freze Bıçağı Seçimi — alüminyum için uç seçimi
🔗 El ile / Sprey Soğutma — alüminyumda yağlama
🔗 CNC Router ve CNC Freze: Fark Ne? — makine sınıfı
Hangi alaşımı işleyeceksiniz?
Malzemenizi ve parça gereksiniminizi yazın; size uygun makine + uç + parametre kombinasyonunu birlikte belirleyelim.